SON DAKİKA

KKTC KAMU MALİYESİNİN GELİŞİMİ

LEVENT HIZAL[email protected]
EKOVİTRİN
Bu haber 21 Kasım 2019 - 14:51 'de eklendi ve 382 kez görüntülendi.

Annan Planı döneminin yarattığı olumlu hava ve Türkiye ekonomisinin 2001 krizini atlatıp ivme kazanmasının etkisiyle 2003-2006 dönemini ortalama %13 büyüme ile tamamlayan KKTC ekonomisi, maalesef bu olumlu ekonomik iklimi, yapısal reformların yapılmasına ve mali disipline yansıtamamıştır. Yüksek büyümeden elde edilen kazanımlar kamu görevlilerinin özlük haklarının genişletilmesi ve cari transferlerin artırılması amacıyla kullanılmıştır. Bu durumun yarattığı kırılgan mali yapı, 2007 yılından itibaren başlayan küresel finans krizinin etkisi ve inşaat sektörünün küçülmesi ile birleşmesi sonucunda 2009 yılında bütün mali ve ekonomik göstergeler dibe vurmuştur. Krizden çıkmak için 2010 yılından itibaren ana hedeflerinden biri kamu disiplininin tesis edilmesi olan ekonomik programlar uygulanmaya başlanmıştır.

Bu kapsamda uygulanan, 2010- 2012 dönemi “Kamunun Etkinliğinin ve Özel Sektörün Rekabet Gücünün Artırılması Programı” ve 2013-2015 dönemini kapsayan “Sürdürülebilir Ekonomiye Geçiş Programı”; kamunun ekonomi içindeki payının azaltılmasını, kamu harcamalarının disipline altına alınmasını, vergi gelirlerinin özel sektörün gelişmesine engel olmayacak şekilde artırılmasını, iç borç faiz ödemelerinin başlatılmasını, kayıtdışılığın azaltılmasını ve özel sektöre dayalı, rekabet gücü yüksek sürdürülebilir bir ekonomik ortamın yaratılmasını hedef almıştır. Mali disiplin açısından iç borç faiz ödemeleri hariç iki program döneminde de önemli ilerleme sağlanmıştır. Bundan sonra detayları ile görüleceği üzere bütçe açıkları giderek azalmış, yerel gelirlerin yerel giderleri karşılama oranı giderek yükselmiş, maaş ve maaş benzeri ödemelerin bütçe içerisindeki payı giderek azalmıştır. Bu gelişmeler oldukça önemli olmakla birlikte, yapısal reform ile desteklenmeyen mali disiplin sürdürülebilir olmaktan uzak olup, ilk ekonomik durgunluk veya kriz anında tekrar mali bir krizle yüz yüze kalınması kaçınılmazdır. 2017 yılında da mali disiplinde sağlanan iyileşme devam etmiş, 2009 yılında yerel giderlerin %72’sini karşılayan yerel gelirler, her yıl sürekli artarak 2017 yılında bu oran %99 seviyesine yükselmiştir. Yerel gelirlerin yerel giderleri karşılayacak seviyeye ulaşması uygulanan programların ve KKTC Maliye Bakanlığının bir başarısı olarak değerlendirilmelidir. Ancak, bu başarının kalıcı hale gelmesi ve bütçe harcamalarının kamu hizmetlerinin kalitesinin artırılmasına yöneltilmesi gerekmektedir. Öte yandan, uzun süredir programlarda yer almasına rağmen disipline edilemeyen ek mesai ve taşımacılık başta olmak üzere bazı mal hizmet alımlarında tedbir alınmasına ve vergi tabanını genişletecek düzenlemelere ihtiyaç duyulmaktadır.

KKTC kamu borcunun GSYİH’ye oranı küresel kriz öncesinde %93,9 iken, 2017 yılsonu itibarıyla %142,4’e ulaşmıştır. Devlet kefaletli krediler ve diğer kamu borçlarının dışarıda tutulduğu KKTC genel yönetim borç stokunun GSYİH’ye oranı ise 2007 yılsonunda %88,7 iken 2017 yılsonunda %135,7 olarak gerçekleşmiştir.

Ölçek sorunu, haksız ambargo ve izolasyonlar ile Kıbrıs sorunundaki siyasi belirsizlik gibi dışsal faktörlerden dolayı yetersiz olan ekonomik potansiyeline rağmen KKTC, mevcut potansiyelini de içsel faktörlerden dolayı arzu edilen şekilde kullanamamıştır. Nerde ise her üç yılda bir Türkiye Cumhuriyeti ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti arasında hem kamu sektörünü yeniden yapılandırmak hem de ekonomisinin rekabet gücünü artırmak açısından son derece önemli ekonomik ve mali işbirliği protokoleri imzalanmaktadır. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ile yürütülen müzakerelerin olumlu sonuçlanacağına ilişkin olasılıkların giderek artması bu süreci KKTC’nin kendi ayakları üzerinde durabilecek konuma gelmesi açısından daha da önemli kılmaktadır. Bu bağlamda KKTC Başbakanlığına bağlı Devlet Planlama Örgütü tarafından üçer yıllık sürelerden oluşan Orta Vadeli Ekonomik Programlar (OVP) hazırlanarak gelecek dönemlerde atılacak kapsamlı reform adımlarını belirlemekte, bunlara ilişkin hedefleri koymaktadır.